Ψαχνοντας την Κερκοπορτα μέρος Δευτερο

 Κερκόπορτα μέρος 2ο

Η  πρώτη μας αναζήτηση έγινε τον Ιούλιο του 2018. 

Μετά από περίπου ενάμιση χρόνο , τον Νοέμβριο του 2019 , βρεθήκαμε με την Ζωή  να περπατάμε για ώρες γύρω από τα Βυζαντινά  τείχη και την Πύλη EgriKapi. (η πύλη της Καλιγαριας  σύμφωνα με τον Βυζαντινό χάρτη).

Επιλέξαμε την συγκεκριμένη περιοχή (λίγο νοτιότερα από το σημείο της πρώτης μας αναζήτησης) έχοντας συγκεντρώσει νέα στοιχεία από μελέτη ιστορικών κειμένων Ελληνικών αλλά και Τουρκικών καθώς επίσης και απο την παρακολούθηση ταινιών/ντοκυμαντερ Τουρκικών για την Πολιορκία και την Πτώση της Πόλης όπως  το Rise of Empires: Ottoman  και Battle of 2 Empires Fetih 1453

Ας δούμε όμως μερικά από τα στοιχεία που μας οδήγησαν σε αυτή την Ιστορική γωνιά των Τειχών.

1. Aπό την τεράστια Βυζαντινή αυτοκρατορία, είχε απομείνει μια μικρή πόλη εντός των Θεοδοσιανών τειχών, όπως βλέπουμε στον βυζαντινό χάρτη της Κωνσταντινούπολης, που παρατίθεται πιο κάτω. Τα Θεοδοσιανά τείχη είναι πάρα πολύ ψηλά και έχουν πολλές πόρτες.  Λόγω  της κλίσης του εδάφους  το βόρειο  βορειοδυτικο τμήμα των τειχών  ήταν το πιο χαμηλό άρα και το πιο ευάλωτο.

2.  Οι αυτοκράτορες, όταν επιθυμούσαν να μεταβούν στην Αγια Σοφία, στον Ιππόδρομο, στην Παναγία των Βλαχερνών και άλλα σημαντικά σημεία της Πόλης,  χρησιμοποιούσαν συχνά υπόγειες μυστικές διαβάσεις.

3. Οι αναφορές στις πηγές που ανατρέξαμε  συγκλίνουν στο ότι η Κερκόπορτα είναι κάπου κοντά στην σημερινή EgriKapi η πύλη της Καλιγαριας, (όπως φαίνεται στον χάρτη η περιοχη με κοκκινο χρωμα) όπως και το ότι την πρώτη και μεγαλύτερη ζημιά στις 29 Μαιου 1453 υπέστησαν τα τείχη των Βλαχερνών, ο πύργος του Ισαακ Αγγέλου και η πύλη της Καλιγαρίας.

(During the Siege of Constantinople in 1453, the Ottomans bombarded the Walls of Blachernai with canon, damaging the Tower of Isaac Angelos and the Kaligaria Gate (Eğri Kapı).)

4. Οι Τούρκοι πλην ελάχιστων εξαιρέσεων  δεν αναγνωρίζουν ότι η πτώση της Πολης οφείλεται σε προδοσία  και πολύ περισσότερο σε είσοδο από μυστική πόρτα. Ο λόγος είναι προφανής. Θεωρούν ότι οποιαδήποτε αναφορά σε κάθε είδους "κερκόπορτα"  είναι προσβολή στον Μωάμεθ και τους γενναίους στρατιώτες του και υποβαθμίζει τον αγωνα, τον ηρωισμο και την αξία τους . 

Εμείς στην δική μας ερασιτεχνική έρευνα σκεφτήκαμε ότι θα είναι πολύ σημαντικό αν βρούμε σε Τουρκικά κείμενα οποιοδήποτε στοιχείο για Κερκόπορτα και θέση αυτής αλλά και γενικότερα πως περιγράφουν την πτώση της Πόλης και το σημείο/πύλη  από όπου εισέβαλαν στις 29 Μάϊου του 1453.  

  

Έτσι αξιολογήσαμε τα παρακάτω

  4.1. στο μουσείο που έχουν φτιάξει, σε ταινίες και σε βιβλία, επιβεβαιώνουν ότι η πρώτη είσοδος
έγινε από η πλησίον της πύλης Egrikapi και η πρώτη σημαία τους ανέμισε στον πύργο Ισαάκ Αγγέλου όπου ο ήρωας τους Ulubatli Hasan κατάφερε να ανέβει και να την στηρίξει με το σώμα του πέφτοντας νεκρός από 30 η 40 βέλη των αμυνόμενων Βυζαντινών.

4.2.   Σε ένα μικρό κομμάτι που διασώζεται απο τα εξωτερικά τείχη υπάρχει μια μαρμάρινη επιγραφή που μας ενημερώνει ότι εδώ ο Μωάμεθ ο Πορθητής  εγκατέστησε το στρατηγείο του στις 25 Απριλίου 1453, ημέρα Δευτέρα

                                                                      

Που βρίσκεται αυτό το σημείο ??????

Για δείτε απο ψηλά τον χάρτη.

                                              

Δίπλα στον Κεράτιο και πολύ κοντά στην πύλη Καλιγαρία. (περίπου 500 μέτρα)

      4.3. Το μουσείο  "Panorama 1453 History Museum" το έφτιαξαν ακριβώς απέναντι από την πύλη Ρωμανού (Topkapi την λένε σήμερα) και εξηγούν ότι έγινε σε αυτό το σημείο από όπου εκδηλώθηκε η μαζική είσοδος των στρατιωτών...

Ιδού και το κείμενο στα Αγγλικά όπως υπάρχει στο μουσείο.

a place that witness the initial points through which the soldiers entered in the city. From the point where the museum stands, one would see the city walls of Edirnekapı on the left hand side, and the city walls of Topkapı, that is, the gateway through which the soldiers of the Ottoman Empire entered the city

4.4.  Περίοπτη θέση στην ιστορία τους έχουν οι  ήρωες που έσκαβαν μέρες και νύχτες  για την κατασκευή ενός πολύ μικρού  σε διαστάσεις τούνελ  το οποίο και έφτασαν στο τείχος κοντά στην Egrikapi (η περίπου εκεί).  Αφού τοποθέτησαν πυρομαχικά κατάφεραν να ανατινάξουν μεγάλο μέρος του τείχους την ημέρα της γενικής επίθεσης και πτώσης της Πόλης.

4.5. Σε αρκετά βιβλία Τούρκων Ιστορικών η συγγραφέων υπάρχει αναφορά στην κερκόπορτα  (κοντά στο παλάτι των Βλαχερνών ) και εμπλέκει τους Ιταλούς μισθοφόρους και τους αδελφούς Bocchiardi.  Μάλιστα συμπίπτουν όλοι στην περιγραφή, ότι από την πόρτα αυτή έβγαιναν αιφνιδιαστικά και έκαναν αντεπίθεση προκαλώντας απώλειες στους Τούρκους. Όμως τελικά δεν άντεξαν και σε μια οπισθοχώρηση τους την άφησαν κατα λάθος ανοιχτή.  (Blakhernai Sarayının yakınındaki Kerko Porte ( cambazhane) - το σπιτι του απατεωνα σε μεταφραση Google
kapısında İtalyan askerleri gizlice Osmanlı birliklerine baskınlar düzenlemiş fakat çapraz ateş sonucu ağır kayıplar vermişlerdi.)

Σε άλλο βιβλίο  αναφέρεται πάλι η Κερκόπορτα πλησίον του παλατιού Βλαχερνών, άλλα κάπως αόριστα... αφέθηκε από παράβλεψη των Βυζαντινών ανοιχτή και έτσι μπήκε μια ομάδα από 50 Τούρκους μαχητές... Επίσης η ονομασία που δίνουν  Belgrad Kapisi, αφορά μια πύλη που κατ άλλους είναι η γνωστή Xylokeros Gate  και κατ' άλλους μια μικρή πύλη πλησίον της Xylokeros. Όμως σήμερα αν αναζητήσετε την Belgrad Gate, οι χάρτες της Πόλης θα σας οδηγήσουν σε μια πύλη  σ
ε ακριβώς αντίθετη θέση  (απέναντι από το Ελληνικό Νοσοκομείο της Πόλης)
"Blakhernai'de aqrk kalmrg kuquk Kerkoporta'dan (Belgrad Kaprsr) 5o kiqilik bir Osmanh kuweti kente girmeyi bagarmrqtrr."

Και τρίτη Τουρκική πηγή περιγράφει περίπου τα ιδια. Το πρόσθετο στοιχείο είναι η ονομασία Cambazhane που δίνουν σε παρένθεση  για την Κερκο-πορτα.

...Από την αρχή έως το τέλος του πολέμου, οι αδελφοί Bocchiardi, που έγιναν θρύλος για την ανδρεία τους, μερικές φορές αψηφώντας τον θάνατο τραγουδούσαν  ιταλικά τραγούδια σαν να γιορτάζανε, όχι μόνο αποκρούανε τις επιθέσεις, αλλά έβγαιναν από την Κέρκο (πύλη Cambazhane), και πραγματοποιούσαν αντεπιθέσεις. Πρόκειται για μια πόρτα που δεν ήταν ορατη από την εξωτερική πλευρά και η οποία αργότερα θα ήταν στο επίκεντρο των συζητήσεων για την πτώση της Κωνσταντινούπολης για αιώνες.

"Bocchiardi kardeşler tarafından püskürtüldü. Savaşın başından sonuna kadar gözüpeklikleri ve korkusuzluklarıyla bir efsane haline gelen ve adeta parti yapar gibi, zaman zaman İtalyanca şarkılar söyleyerek ölümle alay eden Bocchiardi kardeşler saldırıları püskürtmekle kalmayıp, dışarıdan bakıldığında görülmeyen ve daha sonra yüzyıllar boyunca İstanbul’un düşmesiyle ilgili tartışmaların odağında yer alacak olan Kerko Porta(Cambazhane kapısı)dan dışarı çıkarak karşı saldırılar gerçekleştiriyorlardı."

5.   Σύμφωνα  με   ιστορικούς Ελληνες και ξενους η Κερκόπορτα ήταν ημιβυθισμένη και από εκεί γινόταν η παραλαβή των προμηθειών για το παλάτι των Βλαχερνών.
 


6. Πολύ κοντά στην πύλη Egrikapi από την εσωτερική πλευρά του τείχους βρίσκεται η εκκλησία Παναγία της Σουδας.

Η λέξη Σουδα προέρχεται από τη Λατινική λέξη suda που σημαίνει χαρακώματα,χάρακας,στενή δίοδος. Ο ναός αυτός είναι μικρός αλλά,έχει διατηρηθεί σε άριστη κατάσταση. Προϋπήρχε κατά τους βυζαντινούς,χρόνους,εκεί,ναός ξύλινος. Θα μπορούσε,λοιπόν,να είναι ένας ναός που ονομάστηκε έτσι από τη δίοδο που υπήρχε.


7. Ειδική  αναφορά  θα κάνω για την πύλη Γυρολίμνη (αργυρά λίμνη)  που βρίσκεται στην επίμαχη περιοχή επί των τειχών των Βλαχερνών  και πολύ κοντά στην Egrikapi.


Η σημαντικότατη διαφορά σε σχέση με τις άλλες πύλες είναι ότι είναι χτισμένη. Δεν υπάρχει πρόσβαση, σαν να ήθελαν να την εξαφανίσουν.



Η Γυρολίμνη αναφέρεται σε πολλά κείμενα σαν σημείο αναφοράς στην κερκόπορτα.

Σε κόκκινο κύκλο είναι τα απομεινάρια από ότι κοσμούσε την πύλη αυτή, και βλέπετε στην φωτογραφία και τώρα βρίσκονται στο Εθνικό Μουσείο της Πόλης.





                                                                         



8. Μεγάλη εντύπωση μας έκανε επίσης μια σειρά-ντοκιμαντέρ με τίτλο "η άνοδος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας".  Είναι μια παραγωγή Τουρκική σε συνεργασία με τον μεγαλύτερο στον κόσμο πάροχο ταινιών μέσω διαδικτύου. 

Εκτός από σημαντικούς ηθοποιούς εμφανίζονται Τούρκοι , Ελληνες και πολλοι ξένοι καθηγητές Ιστορίας που δίνουν την δική τους επιστημονική προσέγγιση στα γεγονότα σχετικά με την πτώση της Πόλης.

Στο πιο ιστορικό γεγονός για τους Τούρκους, γίνεται εκτεταμένη -αν και προσεκτική- αναφορά σε "κατασκοπεία" και "κατασκόπους" και ειδικότερα στην Άννα, μια Τουρκικής καταγωγής νεαρά υπηρέτρια στο Παλάτι η οποία και μυστική δίοδο γνωρίζει,και βγαίνει από ημιβυθισμένη πόρτα η οποία βρίσκεται 400 μετρα από το αρχηγείο του Μωάμεθ του πορθητή, και συνεργάζεται με τον Λουκά Νοταρά, και μεταφέρει στον Σουλτάνο την πιο σημαντική πληροφορία περί επικείμενης επίθεσης στον Τουρκικό στόλο.

Εμφατική και πλήρως επιβεβαιωτική η σκήνη  που ο Μωάμεθ μπαίνοντας τροπαιούχος στην Πόλη πάνω στο άλογό του, σταματά μόλις βλέπει στην άκρη του δρόμου την Αννα και γυρίζει και την κοιτά με νόημα........

Παραθέτω τρία σχετικά αποσπάσματα από τη ταινία.

9.  "παλαιά τε και νεωτερα  ήτοι περιγραφή Κωνσταντινουπόλεως"  

       Το σύγγραμμα του Πατριαρχου Κωνστάντιου το 1844 αποτελεί την πιο σημαντική πηγή στην προσπάθεια μας να μάθουμε. 

Ο σκοπός του Πατριάρχη ήταν να καταγράψει ο,τι ειχε απομείνει απο την Κωνσταντινούπολη αφου διαπίστωσε οτι 400 χρόνια μετά την άλωση κανένας δεν ενδιαφέρθηκε να διασώσει σε γραπτά κείμενα έστω τα πιο σημαντικά στοιχεία.    

Από αυτόν τον "θησαυρό" επιλέγω τις σχετικές με την κερκόπορτα και το τείχος των Βλαχερνών αναφορές. 

Περί τού των Βλαχερνών Τείχους. (κεφ. γ , σελις 9)

τόπος των Βλαχερνών ήτο μέρος τοΰ πρό τής Πόλεως

υστάτου λόφου καλουμένου Εβδόμου, καί συνείχετο με τήν

παραθαλάσσιον πεδιάδα λεγομένην Κοσμίδιον, τανΰν Έγιούπ. 

Αυτός λοιπόν ό τόπος μέ τόν τής Θεοτόκου Ναόν, τόν έξωθεν

των τειχών έκπαλαι όντα, περιεκλείσθη επί Ηρακλείου ένδον

των τειχών. Λέων δέ ό Αρμένιος έκτισεν έτερον τείχος, έξωθεν

από τό των Βλαχερνών τείχος, καί προ τούτου, κατά τόν ίς-ο-

ρικόν Θεοφάνην, καί Συμεών τόν Μάγιστρον, άνώρυξε τάφρον

βαθεΐαν, φοβηθείς τήν τοϋ περιβόητου εκείνου αρχηγού των

Βουλγάρων Κρούμου κατά τής Πόλεως έφοδον.

Εις τον ύστατον εκείνον όλεθρον τής Πόλεως, ό μέγας Δούξ

Νοταράς, διορισθείς μέ πεντακοσίους στρατιώτας παρά Κων­

σταντίνου τοΰ Παλαιολόγου να φυλάττη τήν βασιλικήν Πύλην 

(την νυν Μπαλατάν καλουμένην) 

καί απ αυτης μεχρι των Βλαχερνων  προς την θαλασσαν τείχη

της νυκτος εκεινης καθ ην  η της Βασιλευουσης  αλωσις ηκολουθησεν,

έβαλε δι ασφάλειαν την γυναίκα καί τά παιδία του εις τον ένδον τοϋ

Φρουρίου των Βλαχερνών πύργον του Άνεμά, ή εις τον πύργον

τοΰ Ίσαακίου, ώς· τούτο Δούκας Μιχαήλ (Κεφ. λθ'.) άπροσδιυ-

ρίστως εξιστορεί με τοιούτους λόγους. < Ίδών δέ καί ό μέγας

3> Δούξ άπο τον τόπον, οπού ίστατο, φυλάττων την βασιλικήν

» Πύλην, τούς Τούρκους εις τήν Πόλιν έλθόντας, εις τον ίδιον οί-

» κον άνεχώρ/,σε μέ ολίγους. » .... καί ευρών τάς θυγατέρας

» αύτοΰ καί υιούς, καί τήν γυναίκα (ήτις ήσθένει) έν τώ Πύργω 

κεκλεισμένους, καί κωλύοντας εις τούς Τούρκους την είσοδον 

συνελήφθη ομου με τους ποφαχολουθουν εις αυτω 

Συμπέρασμα

Στην πρώτη μας αναζήτηση εστιάσαμε στην περιοχή πολύ κοντά στο παλάτι του Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου.

Κανείς δεν έχει μέχρι σήμερα υποδείξει/αποδείξει την θέση της Κερκόπορτας. Ίσως αυτό να μην συμβεί ποτέ. Ίσως για να διατηρείται ο μύθος..

Το δικό μας συμπέρασμα είναι ότι από την στιγμή που έστω και λίγοι Τούρκοι, είτε σε κείμενα ειτε σε   ταινίες που αναφέρονται στην πολιορκία και την πτώση της Πόλης, καταγράφουν είσοδο από μια μικρή βυθισμένη πόρτα η αναφέρουν μια πόρτα που ξεχάστηκε ανοιχτή, τότε ειναι πολύ πιθανό Κερκόπορτα να υπήρξε.

Η πλειοψηφία των κειμένων και από τις δύο πλευρές εστιάζει στην περιοχή  (όπως σημερα εχει διαμορφωθεί, και φαίνεται στην φωτογραφια) από το Παλάτι του Πορφυρογέννητου μέχρι την πύλη Βλαχερνών. Συνεπώς κάπου εκεί  θα πρέπει να βρίσκεται/βρισκόταν η Κερκόπορτα. 

    

Εμείς, Ιστορικοί δεν είμαστε αλλά αισθανόμαστε τυχεροί που ζήσαμε κάποιες στιγμές "ιστορικές", όχι μόνο διαβάζοντας αλλά και περπατώντας δίπλα στα τείχη,  πάνω στο χώμα και στο χορτάρι που  συντηρεί για αιώνες το λίπασμα της παγκόσμιας Ιστορίας. 

Στιγμές μοναδικές και συναισθήματα που οι λέξεις δεν αποτυπώνουν.  

Σημείωση 1η:  Οδηγίες για το πως  πηγαίνετε εκεί υπάρχουν στην ανάρτηση  "Ψαχνοντας την Κερκοπορτα μέρος 1ο"

Σημείωση 2η: Το κείμενο αυτό ενημερώθηκε τελευταία φορά τον Μάρτιο του 2021, ελπίζουμε μετα την πανδημία να μπορέσουμε να συνεχίσουμε την επιτόπια ερασιτεχνική έρευνα μας σε άλλα σημεία των τειχών με βάση στοιχεία που αναφέρονται σε Τουρκικά κείμενα. 

Σημειωση 3η: Η νεα γραμμλη του Τραμ που ξεκιναει απεναντι απο την Αιγυπτιακη αγορα ειναι το ιδανικο μεσο για να σας παει ανετα σε αυτη την περιοχη. Σχεδιαστε την πορεια σας στα τειχη και επιλεξτε να κατεβειτε σε ενα απο τους σταθμους που αναφερονται στην εικονα απο Fener (οπου και το Οικουμενικο Πατριαρχειο) και μεχρι τον σταθμο Ayvansaray.